Roztoczański Park Narodowy rozpoczyna realizację kompleksowego projektu edukacyjnego pn. "Nowe horyzonty edukacji w Roztoczańskim Parku Narodowym". To jedna z największych inwestycji edukacyjno-przyrodniczych w regionie, której głównym celem jest stworzenie nowoczesnej bazy edukacyjnej. Projekt realizowany jest w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021 - 2027, Priorytet FENX.01 Wsparcie sektorów energetyka i środowisko z Funduszu Spójności Działanie FENX.01.05.Ochrona przyrody i rozwój zielonej infrastruktury Typ FENX.01.05.4 Rozwój zdolności i usprawnianie zarządzania obszarami chronionymi, bazy edukacyjne w parkach narodowych.

Całkowita wartość inwestycji wynosi ponad 50,5 mln zł, z czego ponad 34,9 mln zł stanowi dofinansowanie ze środków Funduszy Europejskich, wkład własny realizowany będzie ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie. Zadanie realizowane będzie przez Roztoczański PN w latach 2025-2029.

Cele projektu

Celem projektu jest stworzenie nowoczesnej, trwałej i dostępnej infrastruktury edukacyjnej, wspierającej misję Roztoczańskiego Parku Narodowego w zakresie edukacji przyrodniczej, oraz zrównoważonego udostępniania jego zasobów. Ważnym elementem przedsięwzięcia jest również przekierowanie ruchu turystycznego z najbardziej wrażliwych przyrodniczo obszarów na tereny peryferyjne, lepiej przystosowane do obsługi odwiedzających. Dzięki temu możliwe będzie ograniczenie presji na cenne siedliska i zachowanie ich naturalnego charakteru.

Projekt przewiduje utworzenie przyjaznej dla środowiska bazy edukacyjnej na pograniczu Parku oraz w jego otulinie. Infrastruktura ta będzie dostępna dla różnych grup odbiorców, w tym osób ze szczególnymi potrzebami. Jednym z założeń inwestycji jest kanalizowanie i zatrzymywanie ruchu turystycznego na obrzeżach Parku — nie poprzez wprowadzanie zakazów, lecz poprzez stworzenie atrakcyjnej i wartościowej oferty edukacyjnej w jego peryferyjnych strefach.

Formalne założenia projektu

Projekt "Nowe horyzonty edukacji w Roztoczańskim Parku Narodowym" to kontynuacja ponad 50-letnich działań edukacyjnych Parku, ukierunkowana na ochronę przyrody oraz rozwój nowoczesnej, dostępnej edukacji przyrodniczej, która wpisuje się w statutowe działania Parku, wynikające z Ustawy o ochronie przyrody, obejmujące działalność naukową i edukacyjną. Inwestycje realizowane są na obrzeżach Parku, z dala od obszarów ochrony ścisłej, aby minimalizować wpływ na cenne siedliska. Projekt uwzględnia potrzeby osób z niepełnosprawnościami, stosując zasady dostępności i inkluzji. Zastosowane rozwiązania techniczne opierają się na zasadach zrównoważonego rozwoju, wykorzystując ekologiczne technologie zwiększające efektywność energetyczną. Projekt został przygotowany we współpracy z ekspertami z zakresu ochrony środowiska, edukacji oraz architektury krajobrazu. Każdy etap - od koncepcji po wykonanie podlega ocenie eksperckiej, analizie zgodności z obowiązującymi przepisami oraz standardami obowiązującymi w parkach narodowych w Polsce i Unii Europejskiej. Wszystkie działania w zakresie projektu realizowane są z maksymalnym poszanowaniem dla przyrody Roztocza.

Lokalizacja inwestycji

Działania inwestycyjne przy OEM w Zwierzyńcu - zewnętrzne granice Parku

W ramach projektu planowana jest realizacja kompleksowego układu ścieżek edukacyjnych powiązanych funkcjonalnie i przestrzennie z modernizowanym Ośrodkiem Edukacyjno-Muzealnym. Obejmie on m.in. budowę ścieżki multisensorycznej na terenie przyległym do OEM, zlokalizowanej na działce pozyskanej od Gminy Zwierzyniec. Uzupełnieniem tego założenia będzie ścieżka w koronach drzew, prowadząca od OEM w kierunku osi wodnej Zwierzyńca, zintegrowana z istniejącą siecią komunikacyjną Parku, w tym ścieżkami edukacyjnymi, parkingami i szerszym systemem udostępniania obszaru. Inwestycje zlokalizowane w bezpośrednim otoczeniu OEM będą także obejmować kompleksową termomodernizację budynku ośrodka, położonego przy ul. Plażowej w Zwierzyńcu. Zakres prac obejmuje modernizację istniejącej infrastruktury technicznej, zastosowanie rozwiązań opartych na technologiach zielonych i niebieskich (m.in. retencja wód opadowych, OZE), a także dostosowanie przestrzeni wewnętrznych do rosnących potrzeb edukacyjnych i organizacyjnych.

Inwestycje poza terenem RPN

Druga lokalizacja inwestycyjna znajduje się poza obszarem RPN - w miejscowości Panasówka (otulina RPN). Planowana wieża widokowa wraz z infrastrukturą towarzyszącą zostanie zbudowana na działce zakupionej przez Park od Gminy Tereszpol. Wybór lokalizacji podyktowany był uwarunkowaniami przestrzennymi i dostępnością terenu pod inwestycję, który pozwala na realizację założeń projektowych bez konieczności ingerencji w obszary szczególnie wrażliwe.

Co powstanie w ramach projektu Nowe horyzonty edukacji w Roztoczańskim Parku Narodowym?

Zadanie I  - Modernizacja Ośrodka Edukacyjno-Muzealnego RPN Ośrodek Edukacyjno-Muzealny w Zwierzyńcu, działający od ponad trzech dekad, przejdzie kompleksową modernizację, która nada mu nowoczesny charakter i podniesie standardy funkcjonowania. Prace obejmą m.in. remont elewacji, izolację fundamentów, wymianę okien i drzwi, a także montaż nowoczesnych systemów klimatyzacji oraz pomp ciepła. W budynku zostanie zainstalowany inteligentny system zarządzania energią oraz nowe centralne ogrzewanie. Wszystkie te rozwiązania mają na celu znaczne zwiększenie efektywności energetycznej, podniesienie komfortu użytkowników oraz redukcję kosztów eksploatacji. Co ważne, zastosowane technologie i materiały - takie jak panele solarne, naturalne komponenty oraz ekologiczne systemy zarządzania - zostały dobrane z myślą o minimalnym wpływie na środowisko, wpisując się w idee zrównoważonego rozwoju.

Zadanie II - Budowa multisensorycznej ścieżki edukacyjnej Nowa ścieżka edukacyjna połączy Ośrodek Edukacyjno-Muzealny z osią wodną Zwierzyńca, wykorzystując teren zakupiony od Gminy Zwierzyniec. Została zaprojektowana tak, aby była dostępna dla wszystkich grup odbiorców - w tym osób z niepełnosprawnościami sensorycznymi i ruchowymi. Na trasie znajdą się tabliczki z alfabetem Braille'a, ekologiczne oświetlenie solarne oraz liczne ekspozycje geologiczne i roślinne związane z siedliskami Roztoczańskiego Parku Narodowego. Dodatkowo pojawią się pomosty, mała architektura drewniana oraz mikrośrodowiska wodne, które uatrakcyjnią doświadczenie edukacyjne. Ta ścieżka nie tylko wzbogaci ofertę dydaktyczną Parku, ale również usprawni komunikację między terenem Parku, a historyczną częścią Zwierzyńca.

Zadanie III - Budowa ścieżki w koronach drzew Ścieżka umożliwi zwiedzającym obserwację lasu z zupełnie innej perspektywy - na wysokości koron drzew. Realizacja tej inwestycji ma na celu nie tylko wzbogacenie doświadczenia zwiedzających, ale przede wszystkim skanalizownie ruchu turystycznego, kierując go na obrzeża Parku. Dzięki temu najcenniejsze przyrodniczo części wnętrza Parku zostaną odciążone od presji turystycznej i lepiej chronione. Planowana ścieżka edukacyjna w koronach drzew to innowacyjna trasa przyrodnicza, dostępna również dla osób ze specjalnymi potrzebami. Rozpoczynając się u podnóża wydmy przy Ośrodku Edukacyjno-Muzealnym, prowadzi przez tunel z modelami gleb i korzeni, dalej grzbietem wydmy z tarasem widokowym na "Księżą łąkę", a następnie wznosi się na pomost między koronami drzew, sięgając do 25 m wysokości. Trasa kończy się przy zbiorniku "Zwierzyńczyk" zejściem na poziom gruntu. Całość uzupełniają 20 punktów edukacyjnych umożliwiających poznanie lasu z nowej perspektywy, przy użyciu różnych zmysłów. Ścieżka w korony drzew w większości przebiegu będzie poprowadzona po istniejącej ścieżce po wydmie do stawów Echo.

Zadanie IV - Budowa wieży widokowej na trasie do wzgórza Polak Wieża widokowa w Panasówce powstanie poza obszarem Parku, w jego otulinie, na gruntach zakupionych od Gminy Tereszpol, z pełnym poszanowaniem krajobrazu i lokalnych walorów przyrodniczych. Jej wnętrze wzbogacą tablice edukacyjne, tworząc przestrzeń do nauki i obserwacji. Celem inwestycji jest stworzenie nowej atrakcji turystycznej oraz przekierowanie ruchu w mniej uczęszczane obszary Parku. Dzięki lokalizacji na wzgórzu Polak możliwe jest ograniczenie wysokości konstrukcji i minimalizacja jej wpływu na krajobraz, przy zachowaniu doskonałych walorów widokowych - obejmujących Roztocze, Puszczę Solską i Kotlinę Sandomierską. Wieża będzie elementem istniejącej ścieżki historyczno-przyrodniczej na "Wzgórze Polak".

Jakie korzyści przyniesie realizacja projektu?

Projekt "Nowe horyzonty edukacji w Roztoczańskim Parku Narodowym" to kompleksowa odpowiedź na rosnące zainteresowanie Roztoczem i dynamiczny rozwój turystyki. Stworzy nowoczesną, atrakcyjną i ogólnodostępną ofertę edukacyjną, która znacząco wzbogaci dotychczasowe działania Parku oraz skieruje ruch turystyczny na nowe, odpowiednio przygotowane trasy. Pozwoli to skuteczniej zarządzać natężeniem odwiedzin i chronić najbardziej wrażliwe obszary przyrodnicze.

Dzięki świadomemu planowaniu infrastruktury - ścieżek i punktów obserwacyjnych - projekt minimalizuje wpływ na ekosystemy, jednocześnie promując walory przyrodnicze i ideę ich ochrony. Inwestycja została zaprojektowana z myślą o dostępności dla osób z niepełnosprawnościami, co czyni ją inkluzywną i dostępną dla szerokiego grona odbiorców.

Efektem realizacji będzie spójna, funkcjonalna przestrzeń, w której edukacja i przyroda tworzą harmonijną całość. Projekt wspiera rozwój regionu, cieszy się poparciem lokalnych społeczności i samorządów, a także wpisuje się w strategię zrównoważonej turystyki oraz promocji Roztocza jako miejsca nowoczesnej edukacji przyrodniczej.

Projekt "Nowe horyzonty edukacji w Roztoczańskim Parku Narodowym" to nie tylko nowa infrastruktura, ale przede wszystkim szansa na rozwój szerokiej oferty edukacyjnej. Odwiedzający Park otrzymają nowe możliwości do obserwacji przyrody. Planowane są warsztaty i programy edukacyjne dla różnych grup wiekowych, w tym dzieci, seniorów oraz osób z niepełnosprawnościami. Park nawiąże bliską współpracę z lokalnymi szkołami i przedszkolami, umożliwiając realizację lekcji terenowych i wycieczek tematycznych. Lokalne społeczności zyskają dostęp do wartościowej oferty edukacyjnej. Dzięki temu wzrośnie zaangażowanie społeczne w ochronę przyrody oraz zrozumienie jej znaczenia dla zrównoważonego rozwoju regionu.

- Zdajemy sobie sprawę, że budowa nowej infrastruktury w parku narodowym może budzić wątpliwości. Chcemy jasno podkreślić, że każdy etap realizacji odbywa się z dbałością o środowisko, zgodnie z przepisami i pod kontrolą ekspertów. Celem projektu jest lepsze zarządzanie ruchem turystycznym i rozwój edukacji przyrodniczej. Bo tylko dobrze zrozumiana przyroda może być naprawdę skutecznie chroniona - mówi Tadeusz Grabowski, dyrektor Roztoczańskiego Parku Narodowego.