Od momentu wejścia nowelizacji w życie, istniejące związki zawodowe będą miały pół roku na dostosowanie swoich statutów do nowych przepisów. Nowelizację ustawy o związkach zawodowych, której projekt przygotowało Ministerstwo Rodziny Pracy i Polityki Społecznej podpisał prezydent Andrzej Duda.

Przyjęcie ustawy jest konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2015 roku, który orzekł, że ograniczenie udziału w związkach zawodowych do pracowników zatrudnionych na etacie jest niekonstytucyjne. O zbadanie zgodności z konstytucją i prawem międzynarodowym przepisów ustawy o związkach zawodowych wniosło do TK OPZZ.

"Najważniejsza zmiana polega na objęciu pełnym prawem koalicji związkowej wszystkich osób wykonujących pracę zarobkową, które na gruncie konstytucyjnym i prawnomiędzynarodowym mogą być zaliczane do kategorii pracowników. Zgodnie ze znowelizowaną ustawą osobą wykonującą pracę zarobkową jest zarówno pracownik w rozumieniu Kodeksu pracy, jak i osoba świadcząca pracę za wynagrodzeniem na innej podstawie niż stosunek pracy, jeżeli nie zatrudnia do tego rodzaju pracy innych osób, niezależnie od podstawy zatrudnienia oraz ma takie prawa i interesy związane z wykonywaniem pracy, które mogą być reprezentowane i bronione przez związek zawodowy" - wyjaśnia MRPiPS.

Nowelizacja umożliwi tworzenie związków zawodowych i wstępowanie do nich osobom wykonującym pracę na podstawie umów cywilnoprawnych oraz osobom fizycznym prowadzącym jednoosobowo pozarolniczą działalność gospodarczą (tzw. samozatrudnionym). Prawo wstępowania do istniejących już związków zawodowych będzie również przysługiwało wolontariuszom, stażystom i innym osobom, które świadczą osobiście pracę bez wynagrodzenia.

Na mocy nowelizacji wszystkie osoby wykonujące pracę zarobkową zyskają uprawnienia niezbędne do wykonywania działalności związkowej, jak możliwość zwolnienia od pracy zawodowej na czas niezbędny do wykonania doraźnej czynności czy szczególną ochronę działaczy związkowych przed rozwiązaniem lub niekorzystną zmianą umowy.

Ustawa wprowadza też podwyższone progi reprezentatywności. Dla zakładowych organizacji związkowych progi te podwyższono z 7 do 8 proc. dla organizacji wchodzących w skład Rady Dialogu Społecznego i ich organizacji członkowskich oraz z 10 do 15 proc. dla pozostałych organizacji.

Nowelizacja wprowadza ponadto: mechanizmy ochronne na wypadek nierównego traktowania innych niż pracownicy członków związku z powodu ich przynależności związkowej; możliwość uwzględnienia innych niż pracownicy osób wykonujących pracę zarobkową w liczbie osób warunkującej uzyskanie uprawnień zakładowej organizacji związkowej, jeżeli osoby te świadczą pracę przez co najmniej 6 miesięcy na rzecz pracodawcy objętego działaniem tej organizacji; możliwość uwzględnienia osoby należącej do kilku organizacji związkowych działających u danego pracodawcy tylko jako członka jednej, wskazanej przez tę osobę organizacji związkowej.

Nowela wprowadza też: sądową procedurę weryfikacji liczebności zakładowej organizacji związkowej; przyznaje innym niż pracownicy działaczom związkowym prawa do dochodzenia rekompensaty pieniężnej (i uzupełniająco odszkodowania lub zadośćuczynienia) w przypadku rozwiązania lub niekorzystnej zmiany umowy przez pracodawcę bez uzyskania zgody zarządu związku zawodowego; ustanawia terminy na przedstawienie przez zarząd związku stanowiska w sprawie rozwiązania lub niekorzystnej zmiany umowy działacza związkowego; wskazuje przypadki, w których zgodnie z ustawą osoba pełniąca funkcję związkową ponosi odpowiedzialność.

Nowe przepisy będą obowiązywać od 1 stycznia 2019 r., z wyjątkiem przepisu dotyczącego ustalania liczby członków związku w celu uzyskania przymiotu reprezentatywności przez zakładową organizację związkową. Przepis ten który wejdzie w życie po upływie 12 miesięcy od dnia ogłoszenia.

js/